Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)
Büromuz, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruları alanında uzmanlaşmıştır. AİHM başvuru yolu, iç hukuk yollarının tüketilmesinin ardından bir hakkın elde edilmesi bakımından başvurulabilecek son çaredir. Bu nedenle başvurunun hem şekil hem de esas bakımından eksiksiz ve usulüne uygun hazırlanması, sürecin sonucunu doğrudan etkileyen kritik bir aşamadır.
AİHM, kendisine yapılan başvuruları öncelikle şekil bakımından inceler. Başvurular, Mahkemenin kendine has resmi başvuru formu kullanılarak yapılmak zorundadır. Bu formdaki en küçük bir eksiklik dahi, başvurunun esası incelenmeden idari olarak reddedilmesine yol açabilir.
Eksikliğin sonradan fark edilmesi veya AİHM tarafından bildirilmesi durumunda, yalnızca o eksikliği tamamlamak yeterli değildir; eksikliğin giderildiği ve nihai karar tarihinden itibaren işleyen başvuru süresi içinde, eksiksiz yeni bir başvurunun yeniden yapılması gerekir.
İçerik ve esas bakımından ne kadar haklı olunursa olunsun, başvuru usulüne uygun bir form ile yapılmamışsa, başvurunun kabul edilme ihtimali (çok istisnai haller dışında) neredeyse bulunmamaktadır. Nitekim AİHM'in her yıl yalnızca İçtüzük'ün 47. maddesindeki şekil eksiklikleri nedeniyle reddettiği başvuru oranı, toplam başvurulara göre yaklaşık yüzde 20-30 civarındadır.
AİHM başvuru formunda doldurulması gereken 74 alan bulunmaktadır. Başvurucuyla ilgili olan her alanın eksiksiz doldurulması gerekir; boş bırakılan veya hatalı doldurulan alanlar, başvurunun reddedilme riskini artırmaktadır.
Başvuru bir avukat aracılığıyla yapılıyorsa, başvurucunun gerçek veya tüzel kişi olmasına göre formun ilgili sayfasına (gerçek kişiler için 3. sayfa, tüzel kişiler için 4. sayfa) hem başvurucu hem de vekili tarafından ıslak imza atılması zorunludur. Bu noktada sıkça karşılaşılan bir yanılgıya da değinmek gerekir: noter onaylı bir vekâletnamenin forma eklenmesi yeterli değildir ve AİHM tarafından da beklenmemektedir. AİHM başvurularında bir avukata vekâlet verilmesi, istisnai haller dışında, yalnızca başvuru formu aracılığıyla gerçekleştirilir.
Başvurucu veya vekili, kim tarafından yapılmış olursa olsun, formun son sayfasını da mutlaka imzalamalıdır; bu imzanın eksikliği tek başına ret sebebidir.
Formun 2. sayfasında, başvurunun hangi devlete karşı yapıldığının doğru şekilde işaretlenmesi gerekir; bu işaretlemenin yapılmaması da başvurunun reddine yol açabilir.
AİHM İçtüzüğü'nün 47. maddesi ve Başvurunun Yapılmasına Dair Uygulama Talimatı uyarınca, başvuru süresini yalnızca usulüne uygun doldurulmuş bir başvuru formu kesebilir. 1 Şubat 2022 tarihinden itibaren yapılan başvurular için bu süre 4 aydır. Diğer bir ifadeyle, süre sınırına yakın yapılan ve İçtüzük'ün 47. maddesinde aranan şartları taşımayan bir başvuru, süreyi kesmez; süre işlemeye devam eder ve hak kaybına yol açabilir.
AİHM, başvuru formunda eksiklik tespit ettiğinde başvurucuya bu yönde bir bildirim gönderebilir. Bu bildirimin ulaştığı tarihte başvuru için süre henüz dolmamışsa, eksik formun tamamlanması değil, yeniden ve eksiksiz bir başvurunun yapılması gerekir. AİHM açıkça talep etmediği sürece, önceki başvurudaki eksikliklerin yalnızca tamamlanması yeterli kabul edilmez.
Başvuru sürecini kendi imkânlarıyla yürütmek isteyenler için AİHM'in resmi internet sitesi güvenilir bir kaynaktır. Konuyla ilgili üçüncü kaynaklardan yararlanılması durumunda ise bu kaynaklardaki bilgilerin güncelliğinin ayrıca teyit edilmesi önerilir.
"Konuyla ilgili daha kapsamlı ve sistematik bir kaynak arayanlar için, Adalet Yayınevi tarafından yayımlanan "Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvuru Usulü El Kitabı" adlı çalışmamıza başvurabilirler. Kitap, başvuru sürecinin şekil ve usul şartlarını adım adım ele almaktadır."